Tevfik Fikret, Türk şair, öğretmen, yayıncı. Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılma sürecinde yetişti. Servet-i Fünûn topluluğunun lideri olan Tevfik Fikret, devrimci ve idealist fikirleriyle Mustafa Kemal başta olmak üzere dönemin pek çok aydınını etkiledi. Türk edebiyatının Batılılaşmasında büyük pay sahibidir. 4 Aralık 1867’de İstanbul’da doğan Tevfik Fikret’in asıl adı Mehmed Tevfik’tir.

Çocuk yaşta annesinin ölümü, onu hayatı boyunca etkiledi. Ortaöğrenimini önce Mahmudiye Rüştiyesi’nde, sonra da Galatasaray Lisesi’nde yaptı. Burada Recaizade Ekrem’in öğrencisi oldu. Duygulu kişiliği onu genç yaşlarda şiire yöneltti. 1888’de Galatasaray Lisesi’ni bitirdikten sonra Hariciye Nezareti İstişare Odası’nda (Dışişleri Bakanlığı Enformasyon Dairesi) kâtip olarak göreve başladı. Yeterince çalışmadan para aldığı gerekçesiyle buradan ayrıldı.

Daha sonra tekrar çeşitli memurluklarda bulundu. 1891’de Mirsad Dergisi’nin açtığı şiir yarışmasında birinciliği kazanınca, edebiyat çevrelerinin dikkatini üstüne çekti. 1894’te Hüseyin Kâzım Kadri ve Ali Ekrem Bolayır’la birlikte Malûmat Dergisi’ni çıkartmaya başladı. 1896’da, eski öğretmeni Recaizade Ekrem’in aracılığıyla Servet-i Fünun Dergisi’nin yazı işleri yönetmenliğine getirildi. Aynı yıl Robert Koleji’ne Türkçe öğretmeni olarak tayin edildi.

Sultan Abdülhamid yönetimine muhalif olan Batıcılar, muhalefetlerinde uzun süre başarı sağlayamayınca bu durum onları toplumdan kaçış düşüncelerine sürükledi ve Tevfik Fikret’teki “inziva” düşüncesini daha da derinleşti. Bu düşünce, Servet-i Fünun yazarlarınca da benimseniyordu. Servet-i Fünuncular arasında görüş ayrılıkları başlamıştı. Bazıları dergiden ayrıldılar. Bir süre sonra Tevfik Fikret de derginin sahibi ile anlaşamayarak yazı işleri yönetmeliğini bıraktı. Bütün zamanını Robert Koleji’nde geçirmeye başladı.

1901’de “inziva” düşüncesini gerçekleştirmek amacıyla Rumelihisarı’nda Robert Koleji’nin yanında, planlarını kendisinin çizdiği Aşiyan adlı evi yaptırmaya başladı. Bugün Tevfik Fikret Müzesi olan Aşiyan, 1905’te tamamlandı. Tevfik Fikret, eşi ve oğlu Haluk’la birlikte buraya yerleşti. Çok az insanla görüşüyordu. “Sis”, “Sabah Olursa”, “Bir Lahza-i Taahhur” bu dönemin ürünleridir. Bu döneminde, özgürlük getireceğine inandığı İttihat ve Terakki’yi destekliyordu.

1908’de de, II.Meşrutiyet’in ateşli savunucuları arasına katıldı. Meşrutiyet’ten sonra “inziva”sından çıktı, eski arkadaşlarıyla barışarak, Hüseyin Kâzım ve Hüseyin Cahid ile birlikte Tanin Gazetesi’ni kurdu. Ama gazete İttihat ve Terakki’nin yayın organı durumuna getirilmek istenince buna karşı çıkıp, Hüseyin Cahid ile kavga ederek oradan da ayrıldı. Yeni yönetimin önerdiği maarif nazırlığı görevini de geri çevirdi. Bu göreve getirilen Abdurrahman Şeref’in çağrısıyla, Galatasaray Sultanisi’nin müdürü oldu ve bir süre önce yanmış olan okulun onarımını üstlendi. Bu arada, toplantı salonunu mescidin üstüne yaptırdığı gerekçesiyle ağır eleştirilere uğradı.

O günlerde 31 Mart Olayı patlak verdi. Tevfik Fikret, olayı protesto amacıyla önce kendini okulun kapısına zincirle bağlattı, ertesi gün de istifa etti. Ancak öğrencilerin ve maarif nazırı Nail Bey’in ısrarlarıyla tam yetkili olarak göreve döndü. Ama sekiz ay sonra, yeni maarif nazırı Emrullah Efendi’yle anlaşamayarak bir daha dönmemek üzere Galatasaray Sultanisi’nden ayrıldı. Darülmuallim ve Darülfünun’daki görevlerinden de istifa etti ve yeniden Aşiyan’a çekildi. Artık, İttihat ve Terakki İktidarı’na da muhalif olmuştu. 1912’de Meclis’in kapatılması üzerine, bu olayı Meclis’in 1878’de kapatılmasına benzeterek “Doksan Beşe Doğru” şiirini yazdı. Bunu “Han-ı Yağma”, “Sancak- Şerif Huzurunda” gibi şiirler izledi.

İttihat ve Terakki’nin fedailerince izlenmeye başlandı. Modern pedagoji ilkelerine uygun bir okul açmak, yeni bir edebiyat dergisi çıkartmak gibi tasarıları olduysa da bunları gerçekleştiremedi.  Servet-i Fünun edebiyatının önemli isimlerinden Tevfik Fikret, İslâmın kutsal değerlerine saldırmak noktasında, günümüzün nefret söylemlerini aratmıyordu. Tevfik Fikret; “Yıkılır ey kitab-ı köhne yarın / Medfeni fikir (fikir ölüsü) olan sahifaların” diyerek, bugün bile pek çok ateistin cesaret edemeyeceği bir üslupla Kur’an-ı Kerim’e saldırıyor; “Din şehit ister, asuman kurban / Her zaman, her yerde kan, kan, kan” mısralarıyla İslam’ın “İlâhî olana can verme” merkezli iki önemli rüknünü eleştiriyor; “Tarih-i Kadim’e Zeyl”de de, dinlere ait tanrı tasavvurunun “tamamının düzmece” olduğunu yazabiliyordu. Tevfik Fikret’in, ağır şeker hastalığına yakalanmış olduğu anlaşıldı. 1914’te kolu şiştiği için bir ameliyat geçirdi. Tedaviye yanaşmaması sonucunda hastalığı iyice artarak ölümüne neden oldu. 19 Ağustos 1915’te İstanbul’da hayata gözlerini yumdu.

Tarih- i Kadim

Kaç ortağın var şu bataklıkta, bir bak.
Topu ölümsüz ve her şeye gücü yeten ve kahreden.
Ve topu ortaksız ve tek.
Ve topunun buyruğu yasağı ve saltanatı var,
ve topunun yukarlarda bir gökyüzü.
Bütün ordan gelir yüreğe doğan.
Topunun güneşi, ayı, yıldızları var,
ve topunun görünmez bir tanrısı.
Topunun adanan bir cenneti var,
ve topunun bir varlığı, bir yokluğu,
ve topunun saygıdeğer bir peygamberi.
Ve topunun cennetinde körpecik güzel kızlar yaşar.
Ve topunun cehenneminde birer lokmadır insancıklar.
Tanrılar ne derse onu yapacak halk,
sabırla ve kahırla olacak iki büklüm.
Ama tanrılar ne derse onu yapacak.

Tagged : # # # #

Muhammed Baran Gürbüz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir